Februari 2009

Schilderij Monet naamgever van Impressionisme

Stuur deze nieuwsbrief door naar iemand anders!
Klik hier!

U ontvangt deze nieuwsbrief geheel gratis en zonder verdere verplichtingen omdat u zich via onze website heeft opgegeven. Wilt u geen nieuwsbrieven meer ontvangen, klik dan hier.

Impressie: opgaande zon, of Impression: Soleil levant (1873) is het schilderij van de Franse kunstschilder Claude Monet waaraan de kunststroming impressionisme haar naam heeft ontleend (Afbeelding 1).

Afbeelding 1. Claude Monet. Impression, soleil levant ( Impressie, zonsopgang), 1873. 48 x 63 cm. Parijs, Musée Marmottan.

De term Impressionisme, in feite de eerste moderne kunststroming, werd voor het eerst gebruikt door Louis Leroy, een schrijver die zich zeer kritisch uitliet over deze nieuwe kunststroming. Het impressionisme zette zich af tegen de al sedert de 17e eeuw bestaande classicistische kunstopvatting. Typerend voor deze renaissancistische neo-klassieke kunstopvatting was de opsplitsing van het schilderproces in twee fasen. Eerst werd een schets gemaakt die later in het atelier nauwkeurig en volgens vaste principes werd uitgewerkt. De schilder diende onder andere rekening te houden met het perspectief, duidelijke lineaire vormen en het licht-donker contrast.

De impressionisten kenden alleen de schets-studie fase. Onderwerpen waren alledaags, banaal en verschilden sterk met de ver van de werkelijkheid staande conventionele schilderkunst. Ook het op locatie werken is opvallend. Het buiten schilderen werd mede gestimuleerd door de verkrijgbaarheid van olieverf in tubes, waardoor de schilder elk moment van de dag een bepaalde kleur tot zijn beschikking had. Vóór die tijd werd de verf in dierlijke blazen meegenomen, maar deze lieten zuurstof door waardoor de verf uithardde.

Door het buiten schilderen zagen de impressionisten dat schaduwen niet zwart of grijs zijn, maar zijn opgebouwd uit kleuren die bepaald worden door omliggende kleuren. Ze kwamen erachter dat licht niet statisch is maar reflecterend en vergankelijk, en dat kleuren nooit puur zijn. Buiten schilderen moest snel, want de weersomstandigheden zorgen voor een constante verandering van licht en kleur. Om deze observaties op het schilderdoek weer te geven hanteerden ze een snelle, losse penseelvoering en lieten zij de haarscherpe weergave van details weg.

Verschillen in het licht konden een schilderij er heel anders uit laten zien. Van dichtbij zijn alleen maar vlekken en vegen te zien, terwijl op wat meer afstand deze vlekken zich blijken te verdichten tot een zeer realistische voorstelling. Impressionistische schilderijen zijn ook, mede geïnspireerd door de uitvinding van de fotografie, momentopnamen, een snelle indruk van het ogenblik en vlak van schildering.

Schilders die volgens de traditionele technieken schilderden en afgestudeerd waren aan de Ecole des Beaux-Arts kregen vanaf 1648 de gelegenheid om jaarlijks te exposeren in de Salon de Paris. Gedurende twee eeuwen was de Salon de belangrijkste tentoonstelling voor beeldende kunstenaars in Frankrijk. Nieuwelingen die hun eigen weg gingen, zoals de impressionisten, werden geweigerd. Als werk van kunstenaars werd geweigerd, werd het gemerkt met de letter R van refusé (geweigerd). In 1863 werden 3000 van de 5000 ingezonden werken geweigerd.

Onder de geweigerden bevonden zich ook impressionisten zoals Monet, Cézanne, Degas, Pissarro en Renoir. Deze besloten op 15 april 1874 een eigen tentoonstelling te organiseren in acht ruimten van de fotograaf Nadar aan de Boulevard des Capucines. Er kwamen 3.500 bezoekers die de tentoongestelde schilderijen bespotten en belachelijk maakten. Vooral beroemd werd de kritiek van de schrijver Louis Leroy, die een satirische, vernietigende kritiek schreef: 'Tentoonstelling van de impressionisten' en zo naam gaf aan de nieuwe kunstbeweging. Hij schreef: “De laatste klap in het gezicht werd gegeven door Monet. Ach, daar is hij al, schilderij nr. 98. Maar wat stelt het voor? Kijkt u het eens even in de catalogus na. Impressie, zonsopgang. Impressie, dat dacht ik al; het heeft me immers geïmpressioneerd, dus zal het wel een impressie zijn … Wat een vrijheid! Wat een gemakkelijk stuk schilderwerk! Behang in een oertoestand is meer afgewerkt dan dit zeestuk!"

Monet schilder het schilderij in 1873 vanuit het raam van zijn hotel in Le Havre. In de blauwgrijze en oranjekleurige mist duikt op de achtergrond de schim van de haveninstallatie van Le Havre op. De verf is op bepaalde plaatsen zo dun opgebracht, dat de kleur van het doek er doorheen schijnt.

Bronnen:
1. Karin Sagner-Düchting, Claude Monet, Taschen / Librero, 2004.
2. Martijn Pieters, Colloquim Kunstgeschiedenis, St Vrije Academie voor Kunsthistorisch Onderwijs, 2008.