Nieuwsbrief 4/2007

       
         
 

Maart 2007

Balthasar Gerards moordenaar van Willem van Oranje

Enige schilderij van Van Gogh met originele lijst

 

 

Stuur deze nieuwsbrief door naar iemand anders!
Klik hier!

 

U ontvangt deze nieuwsbrief geheel gratis en zonder verdere verplichtingen omdat u zich via onze website heeft opgegeven. Wilt u geen nieuwsbrieven meer ontvangen, klik dan hier.

    Balthasar Gerards moordenaar van Willem van Oranje

Balthasar Gérard (zónder ‘s’) werd in 1557 te Vuillafans (Franche-Comté) in de buurt van Besançon geboren als het negende kind van Jean Gérard en Barbe d’Emskerque. Hij werd streng katholiek opgevoed. Al in1578, op 21 jarige leeftijd, zou hij met kracht een dolk in een deur hebben gestoken, uitroepende: dit had in het hart van de Prins van Oranje moeten gebeuren.

Naar Luxemburg (1582)
Overigens was Willem van Oranje vanaf 1561, als erfgenaam van de Chalons, stadhouder van Franche-Comté. Op 15 maart 1582 wordt Willem van Oranje in de ban gedaan door Philips II. Baltasar Gérard besluit onmiddellijk om Willem van Oranje te vermoorden. Hij reist af naar familie in Luxemburg.

Op 15 mei 1582 wordt de eerste, mislukte, aanslag op Willem van Oranje gepleegd door de 20-jarige Baskische huurling Juan Jauréguy. Om in de buurt te komen van Prins Willem van Oranje, neemt Baltasar Gérard dienst als schrijver in het leger van Graaf Pieter Mansfelt, de gouverneur van Luxemburg die strijd voert tegen de prins van Oranje.

Bezoek aan Hertog van Parma (1584)
Als deze opzet mislukt, deserteert hij in maart 1584, met medeneming van het officiële lakzegel van Mansfelt. In Doornik brengt hij Alexander Farnese, hertog van Parma en landvoogd van de Nederlanden op de hoogte van zijn plannen. Deze is echter niet erg gecharmeerd van Gérard en weigert te helpen, maar laat hem wel z’n gang gaan.

Naar Delft (1584)
In maart 1584 komt Balthasar Gérard aan in Delft en neemt zijn intrek in de herberg de Diamant in de Choorstraat, enkele honderden meters van het Prinsenhof waar Willem verblijft. Onder de schuilnaam François Guyon presenteert hij zich als een protestantse edelman die uit Frankrijk is gevlucht en weet zich met het zegel van Mansfeldt een entree te verschaffen tot Willem van Oranje en zijn raadsman Pierre Loyseleur de Villiers. Hij wordt door de Pierre Loyseleur (met het zegel) naar de bondgenoten van Willem in Frankrijk gezonden. Na zijn terugkomst wordt hij weer op pad gestuurd, maar nu koopt hij van het reisgeld twee cincqroers ofte pistolets (= pistolen), die hij laadt met twee respectievelijk drie looden ofte balen.

Moordaanslag
Op 10 juli begeeft hij zich naar het Prinsenhof. Hij wordt te verstaan te geven dat hij na het middageten te woord zal worden gestaan. Willem luncht op dat moment met de toekomstige schoonvader van Rembrandt van Rijn, Rombertus van Ulenburgh die toen Burgemeester van Leeuwarden was. Als de Prins van Oranje de eetzaal verlaat wordt hij op weg naar zijn kamer, door Gérard met het pistool geladen met drie kogels, doodgeschoten. Hij schoot blijkbaar twee keer mis want er zijn nog steeds twee kogelgaten in de muur van het Prinsenhof te zien (Afbeelding 1).

Afbeelding 1.Twee kogelgaten. Prinsenhof te Delft.

Het andere pistool was bedoeld voor de aftocht. Gérard vluchtte met een zwemband om van varkensblaas richting de stadsgracht, waar hij echter werd opgepakt.

Berechting
Hij wordt dagenlang gemarteld, maar uit zijn bekentenissen kan niet worden opgemaakt dat er meerdere personen bij de aanslag betrokken zijn geweest. Op 13 juli wordt hij berecht. Zijn rechterhand wordt eraf gebrand, zijn lichaam wordt bewerkt met gloeiende tangen, de verbrande huid wordt affgenepen, het hart wordt levendich uuijtgenomen ende in sijn ansichte geworpen, het hoofd affgehouden en de vier quartieren (lichaamsdelen) op de vier Delftse bolwerken geplaatst. Zijn Hooft wordt op staecke gestelt.

Heiligverklaring gaat niet door
Het hoofd wordt door de Nederlandse apostolisch vicaris Sasbout Vosmeer gestolen. Hij reist ermee naar Rome om te proberen hem heilig te laten verklaren door de paus. De kerk gaat hierin niet mee. Zijn familie wordt in de adelstand verheven (Afbeelding 2) en verkrijgt in plaats van de uitgeloofde 25.000 ducaten (Philips II had geen contanten), drie geconfisceerde landgoederen in de Franche Comté uit het bezit Willem van Oranje.

Afbeelding 2. Familiewapen Gérard.
Verkregen 4-5-1589 bij Koninklijke Adelsbrief.

Het geboortehuis van Balthasar Gérard in Franche-Comté (Afbeelding 3) is open voor publiek.

Afbeelding 3. Huis van Baltasar Gérard. 3 Rue Gérard te Vuillafrans.

Bronnen:
1. Moordenaar Willem van Oranje werd vereerd als Held – Thea Detiger
(Telegraaf 24-01-1998).

2. Vonnis Balthasar Gerards – Gemeentearchief Delft (15-07-1584).
3. Balthasar Gerards – Wikipedia.


Enige schilderij van Van Gogh met originele lijst

In het van Gogh museum hangt het enige schilderij (Afbeelding 1)
van Vincent van Gogh met originele lijst.

Afbeelding 1. Stilleven met kweeperen en citroenen.
Van Gogh Museum, Amsterdam

Het is een stilleven met fruit: kweeperen, citroenen, druiven, peren en appelen. Het ging van Gogh niet zozeer om het afgebeelde fruit, maar om de kleur geel. Het schilderij is een kleurstudie van deze éne kleur. De uitdaging was om met één kleur toch contrastrijk te schilderen. Hij gebruikte diverse tinten geel, oker en bruin.

Zelfs de lijst is, eigenhandig, met geel en oker beschilderd. Beschilderde lijsten waren in die tijd populair bij de, door van Gogh bewonderde, pointillisten als Signac en Seurat. Hij maakte het schilderij in de herfst van 1887 tijdens zijn tweejarig verblijf in Parijs. Hier werd hij voor het eerst, via zijn broer, in contact gebracht met de moderne schilderkunst. Hij heeft dit schilderij dan ook aan hem opgedragen. Later schilderde nog een geel monochroom: Veertien zonnebloemen in een vaas (Afbeelding 2).

Afbeelding 2. Veertien zonnebloemen in een vaas. National Gallery, Londen.

Bronnen:
1. www.vangoghmuseum.nl. Rijksmuseum Vincent van Gogh, Amsterdam.
2. www.nationalgallery.org.uk. National Gallery, London.