Nieuwsbrief 6/2007

       
         
 

Mei 2007

De Etrusken en ex voto's

Teruggave schilderij van Jan Steen aan Erven Goudstikker problematisch

 

 

Stuur deze nieuwsbrief door naar iemand anders!
Klik hier!

 

U ontvangt deze nieuwsbrief geheel gratis en zonder verdere verplichtingen omdat u zich via onze website heeft opgegeven. Wilt u geen nieuwsbrieven meer ontvangen, klik dan hier.

    De Etrusken en ex votos

De Etrusken hebben een grote rol gespeeld bij het ontstaan van de Romeinse beschaving. Het gebied van de Etrusken ligt in Midden-Itali. (tussen Florence en Rome). Een Etruskisch rijk heeft nooit bestaan. Net als de Grieken, kenden zij stadstaten die betrekkelijk onafhankelijk van elkaar functioneerden. De belangrijkste 12 steden vormden een bond, waaronder Veii, Cerveteri, Tarquinia, Vulci, Orvieto, Perugia en Volterra.

De kennis over de Etrusken is nog steeds gebrekkig en onvolledig. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat de literatuur van de Etrusken geheel verloren is gegaan, waardoor er vrijwel geen kennis van de taal van de Etrusken bestaat.

Op religieus gebied probeerden de Etrusken, net als andere volken in de Ouheid, door gebeden, offers en wijgeschenken in contact te komen met de goden. Veel voorkomend zijn de votiefgeschenken die uit dankbaarheid werden geschonken na een gelofte, wens of verlangen. In veel oudheidkundige musea zijn ex votos te zien.

Het meest opvallend zijn de anatomische ex votos, zoals voeten (Afbeelding 1),

Afbeelding 1 Ex voto. Voet. Allard Pierson Museum, Amsterdam.

handen, hart, ogen, fallus (Afbeelding 2),


Afbeelding 2. Ex voto. Fallus. Allard Pierson Museum, Amsterdam.

borsten en baarmoeders (Afbeelding 3).

Afbeelding 3. Ex voto. Baarmoeder. Allard Pierson Museum, Amsterdam.

Deze werden geschonken in de vorm van een model van gebakken klei. Zo hoopte men op genezing van het betreffende zieke lichaamsdeel of om bijvoorbeeld vruchtbaar te worden.

Bronnen:
1. De Etrusken. H.A.G. Brijder, J. Beelen en L.B. van der Meer. SDU, 1989.
2. http://www.allardpiersonmuseum.nl


Teruggave schilderij van Jan Steen aan Erven Goudstikker problematisch

Begin februari 2007 werd bekend dat Nederland 202 schilderijen zal teruggeven aan de erven Jacques Goudstikker (1897-1940). Goudstikker was in de jaren twintig en dertig van de 20ste eeuw een Nederlands-Joodse kunsthandelaar met de Gouden Eeuw als specialisatie. Hij deed met name goede zaken met Rusland waar hij vele schilderijen uit door de communisten geconfisqueerde collecties van onder andere de Romanovs en Stroganoffs kocht.

Na de inval van de Duitsers in 1940, vluchtte hij met zn familie naar Engeland. Hij overleed echter onderweg toen hij op de boot door een luik in het ruim viel. De achtergebleven kunsthandel werd in juli 1940 voor het beste deel (779 van de 1500 schilderijen) door Gring aangekocht voor 2 miljoen gulden.

En van de 202 schilderijen heet Het gebed van Tobias en Sarah van Jan Steen uit het Centraal Museum te Utrecht (Afbeelding 1).

Afbeelding 1. Schilderij Het Gebed van Tobias en Sarah (erven Goudstikker). Tot 1996 in Centraal Museum te Utrecht.

Tijdens een schoonmaak van dit schilderij in 1965 werden de vleugels van de engel en een deel van de schede ontdekt die duidelijk bij het schilderij St. Michael met de gedode draak in het Bredius Museum behoorden (Afbeelding 2).

Afbeelding 2. Schilderij St. Michael met de gedode draak. Tot 1996 in Bredius Museum te Den Haag.

Het oorspronkelijke schilderij van Jan Steen is zeer waarschijnlijk in de 19de eeuw in tween gesneden en uiteindelijk afzonderlijk van elkaar door Goudstikker en Bredius in het begin van de 20ste eeuw gekocht.

In 1996 werd besloten om de twee helften weer samen te voegen tot het oorspronkelijke schilderij De huwelijksnacht van Tobias en Sarah (Afbeelding 3).

Afbeelding 3. Schilderij De huwelijksnacht van Tobias en Sarah (Bredius Museum te Den Haag).

Het Museum Bredius en de erven Goudstikker bezitten nu dus beiden n van de twee delen van het schilderij. Inmiddels hebben beide partijen het probleem voorgelegd aan de Restitutiecommissie van het Ministerie van OCW die een Salomonsoordeel zal moeten vellen.

Bronnen:
1. Ontknoping van de Goudstikker-claim. Vrij Nederland 28-01-2006.
2. Goudstikker, het rechterdeel is eigendom van de staat. NRC 8-2-2007.
3. Brief Mr. R.W. Polak en Brief Gemeente Den Haag aan Minister van OCW.
4. www.denhaag.nl/docs/college/20070404RIS145056.pdf (3-4-2007).
5. Ruzie om helften Jan Steen. NRC Handelsblad 4-4-2007.
6. www.museumbredius.nl.
7. Jeroen Bakker, beheerder Museum Bredius.