Nieuwsbrief 8/2007

       
         
 

Juni 2007

Koffie-cantate van Bach

Eerste naakte beeld van een vrouw

 

 

Stuur deze nieuwsbrief door naar iemand anders!
Klik hier!

 

U ontvangt deze nieuwsbrief geheel gratis en zonder verdere verplichtingen omdat u zich via onze website heeft opgegeven. Wilt u geen nieuwsbrieven meer ontvangen, klik dan hier.

    Koffie-cantate van Bach (BWV 211)

Ei! Wie schmeckt der Coffee süße,
Lieblicher als tausend Küsse,
Milder als Muskatenwein.
Coffee, Coffee muß ik haben,
Und wenn jemand mich will laben,
Ach, so schenkt mir Coffee ein!
(Kaffee-Kantate – 4. Aria, J.S. Bach)

De term cantate is bedacht in de 17e eeuw om onderscheid te kunnen maken met de sonate, die instrumentaler is. De cantate was een populaire vorm van Italiaanse kamermuziek en bedoeld voor één of twee stemmen met begeleiding van een klavecimbel en soms van nog enkele andere instrumenten. Tot de bekendste cantates behoren die van Johann Sebastian Bach. Bach heeft deze muziekvorm totaal vernieuwd en tot grote hoogte gebracht. Tijdens zijn leven schreef Bach 295 kerkelijke en wereldlijke cantates, waarvan er 202 bewaard zijn gebleven.

Zijn wereldlijke cantates zijn minder bekend. Een curieuze wereldlijke cantate is Schweigt stille, plaudert nicht (de Koffie-cantate). Geschreven omstreeks 1732. In de cantatenkalender staat deze cantate gerubriceerd onder: Wereldlijke cantates voor hof, adel en burgers, Wereldlijke cantate zonder bestemming.

Koffie wordt in de tijd van Bach door velen beschouwd als verslavend en gevaarlijk, vooral voor de jeugd. Een nieuw fenomeen, het koffiehuis, doet zijn intrede. Vaak geven muzikanten kleine openbare concerten in koffiehuizen. Het bekendste koffiehuis van Leipzig (Bachs woonplaats) was Kaffeehaus Zimmerman (Afbeelding 1).

Afbeelding 1. Kaffeehaus Zimmermann, Leipzig 1712.

Bach was cantor van het Collegium Musicum en trad met dit ensemble twee keer per week op in de concertzaal van Kafeehaus Zimmermann. De concertzaal bood plaats aan 150 bezoekers en een groot ensemble. In de zomer werd in de Zimmermannschen Kaffeegarten opgetreden. Er werd geen entree betaald, maar Kaffehaus Zimmermann verdiende goed aan deze concerten en kocht regelmatig nieuwe instrumenten voor het gezelschap.

De koffie-cantate is geschreven voor sopraan, tenor en bas met fluit, violen en basso continuo. Het verhaal gaat over Schlendrian, die zijn dochter Liesgen tracht te beschermen tegen de gewoonte van het koffiedrinken. Hij doet dat door haar te dreigen haar huwelijk te verhinderen. Maar Liesgen regelt in het geheim met haar toekomstige echtgenoot, dat zij toch door kan gaan met koffiedrinken.

Bronnen:
1. http://www.cs.ualberta.ca/~wfb/dcantatas/211.html (Nederlandse vertaling koffie-cantate).
2. http://nl.wikipedia.org/wiki/Kalender_van_cantates_van_Johann_Sebastian_Bach (Cantaten kalender).
3. http://nl.wikipedia.org/wiki/Koffiecantate (Wikipedia).
4. http://www.altemusik.at/deutsch/einfuehrung/0802_Einführung.pdf (Mit der Kniegeigen ins Kaffeehaus- Carsten Hinrichs, 14-07-2005).


Het eerste naakte beeld van een vrouw

De Aphrodite van Cnidus is het eerste volledig naakte en realistische monumentale vrouwenfiguur in de klassieke oudheid gemaakt in 360 v. Chr.
Het beeld (Afbeelding 1) is vervaardigd door Praxiteles, de belangrijkste beeldhouwer uit de klassieke oudheid.

Afbeelding 1. Kopie Aphrodite van Cnidus. Palazzo Altemps,
Museo Nazionale Romano, Rome.

In de eerste twee eeuwen voor Christus werd het beeld regelmatig beschreven als de volmaakte belichaming van vrouwelijke schoonheid. Met dit beeld schiep Praxiteles in feite het klassieke westerse vrouwelijke schoonheidsideaal. Plinius schrijft in zijn Naturalis historia (77 n. Chr.) dat Praxiteles twee versies van Aphrodite maakte. Een geklede versie en een naakte. De prijs van beide beelden was gelijk. De bewoners van het eiland Kos mochten als eerste kiezen en kozen de geklede variant, die beter paste bij `hun strenge zeden en kuisheid’. Het naakte beeld werd door de inwoners van de stad Cnidus gekocht. Deze versie kreeg een zeer grote bekendheid, werd op munten (Afbeelding 2) afgebeeld en trok grote aantallen bezoekers.

Afbeelding 2. Aphrodite van Cnidus: eerste naakte beeld van een vrouw.

Het beeld werd in een speciale tempel geplaatst die naar alle kanten open was, zodat de men het beeldhouwerk `rondom’ kon bekijken. Koning Nicomedus wilde het later van de Cnidiërs kopen en bood als tegenprestatie de enorme staatsschuld van de Cnidiërs over te nemen. De Cnidiërs sloegen dit aanbod direct af: Cnidus was immers wijd en zijd bekend geworden vanwege dit beeld en dat moest zo blijven. Hoewel het origineel niet meer bestaat, is een groot aantal kopieën van dit werk gemaakt, zoals die in Tivoli, in de villa van Keizer Hadrianus.

Bronnen:
1. Plinius, The Natural History, H.T. Riley, (boek 34, hoofdstuk 19).
2. Vrouw of vrouwtje, Carel Peeters, (Vrij Nederland, 2-6-2007, nr. 22).
3. Eros and Aphrodite, Michael Lahanas (www.mlahanas.de) .