Augustus/september 2009

Stuur deze nieuwsbrief door naar iemand anders!
Klik hier!

U ontvangt deze nieuwsbrief geheel gratis en zonder verdere verplichtingen omdat u zich via onze website heeft opgegeven. Wilt u geen nieuwsbrieven meer ontvangen, klik dan hier.

Drie Rembrandts in Antwerpen en Brussel

Eén van de drie Rembrandts die in België te zien zijn, hangt in het Koninklijk Museum voor Schone kunsten in Antwerpen, en is onlangs als een echte Rembrandt (Afbeelding 1) “ontdekt”. Het betreft een portret van de Amsterdamse predikant Eleazas Swalmius (1582-1652).

 

Afb. 1 Rembrandt, Portret van Eleazas Swalmius, 1637, KMSKA, Antwerpen.		Afb. 2 Frans Hals, Portret van Henricus Swalmius, 1639, Detroit Institute of Arts.

Rembrandt schilderde dit portret in 1637. Het schilderij bevond zich jarenlang in het museumdepot omdat de authenticiteit lange tijd werd betwist. Onlangs kon het schilderij, dankzij de financiële steun van een Nederlandse zakenman, grondig gerestaureerd worden. Na reiniging bleken alle verflagen volledig intact en behoefden slechts enkele kleine retouches uitgevoerd te worden.
Rembrandtkenner Ernst Van de Wetering beschrijft zijn indrukken bij het zien van het schoongemaakte schilderij als toen ik langzaam naar het schilderij stapte, wist ik het zeker - toen voor mij de illusie verf werd en de verf nadien opnieuw illusie - haalde ik diep adem en ik wist: ik sta voor een originele Rembrandt.
Nadere grondige wetenschappelijke bestudering bevestigde zijn eerste vermoeden. Het gaat hier om een echte Rembrandt. Van de Wetering telde onder andere het aantal draden van het linnen waarop het portret geschilderd is en bestudeerde de structuur van ketting- en inslagdraden. Hieruit bleek dat het doek van dezelfde rol kwam die ook gebruikt werd voor De blindmaking van Samson uit het Städel Museum in Frankfort, en voor de Danaë uit de Hermitage in Sint-Petersburg.

Ook de handtekening op het schilderij blijkt origineel te zijn. In de verf van de handtekening bleken kleine barstjes te zitten, die overeenkwamen met de barstjes in de andere verflagen op het doek. Dit bevestigt dat de handtekening en het portret tegelijkertijd op het linnendoek moeten zijn gezet.

Eleazas Swalmius is afkomstig uit een domineesgeslacht. Zijn broers Henricus en Arnoldus waren predikant in respectievelijk Haarlem en Den Haag. Henricus werd overigens in 1639 geportretteerd door Frans Hals (Afbeelding 2).

In het Museum voor Schone Kunsten te Brussel is nog een schoongemaakte Rembrandt te bewonderen. Twee jaar lang hebben restaurateurs gewerkt aan het Portret van Nicolaes van Bambeeck (Afbeelding 3). Daarbij werden zes zwaar vervuilde vernislagen, die het schilderij donkerbruin hadden verkleurd, verwijderd. Zijn pendant, het Portret van Agatha Bas (Afbeelding 4), normaal gesproken allleen te zien in Buckingham Palace, is tot 28 september ook in Brussel te bewonderen.
 

Afb. 3. Rembrandt, Portret van Nicolaes van Bambeeck, 1641, KMSKB, Brussel.		Afb. 4. Rembrandt, Portret van Agatha Bas, 1641, Buckingham Palace, Londen.
Afb. 5. Detail. Hand op geschilderde lijst.

Toen Rembrandt in 1641 het portret schilderde, was Nicolaes Van Bambeeck een van de rijkste lakenhandelaars van Amsterdam. Desondanks behoorde hij niet tot Amsterdamse elite. Hij trouwde wèl op stand door met Agatha Bas in het huwelijk te treden. De dochter van Dirck Bas, één van de meest vooraanstaande Amsterdammers van dat moment. Dirck Bas was één van de oprichters van de VOC en werd dertien maal burgemeester van Amsterdam.

De twee schilderijen zijn huwelijksportretten en dus tijdelijk in Brussel herenigd. Het standsverschil tussen de twee echtelieden komt nadrukkelijk tot uiting. De lichtinval is zo gekozen dat het gelaat van Van Bambeeck gedeeltelijk in de schaduw blijft, terwijl zijn vrouw in het volle licht staat. Ook het prachtig weergegeven verguldsel op haar waaier en jurk trekt de blik onmiddellijk naar Agatha Bas. Bovendien is Van Bambeeck zittend afgebeeld, terwijl zijn vrouw rechtop staat, wat hoogst ongebruikelijk was. In de meeste huwelijksportretten van die tijd was het precies andersom.

Toch is er een opvallend detail dat beide portretten verbindt. Zowel de man als de vrouw houden hun hand op de geschilderde lijst (Afbeelding 5) waarmee Rembrandt hen omgeven heeft. Zo wekken ze de indruk uit het het schilderij te treden en reiken ze naar de ruimte van de toeschouwer.

Bronnen:
1. Jan van Hove, Antwerpen heeft een rasechte Rembrandt, 6-8-2009, De Standaard.
2. Yves Jansen, Antwerpen heeft zijn eigen Rembrandt, 5-8-2009, De Redactie.be.
3. John Michael Montias, Art at auction in 17th century Amsterdam, Amsterdam University Press, 2002.
4. Jan van Hove, Een “Belgische” Rembrandt, 16-7-2009, De Standaard.
5. Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, http://www.kmska.be/Templates/content.aspx?id=2416.
6. Museum voor schone Kunsten Brussel, http://www.fine-arts-museum.be/site/Nl/frames/F_expo.html.